Ảnh hưởng trong định hướng nghề nghiệp: Hiểu và áp dụng

Ảnh hưởng là động lực dễ nhận ra khi bạn thấy vui vì một đề xuất được cả nhóm cân nhắc, một lời giải thích giúp người khác đổi cách nhìn, hoặc một cuộc trao đổi dẫn đến quyết định tốt hơn. Trong định hướng nghề nghiệp, mong muốn này không đồng nghĩa với thích làm sếp. Nó cho biết một kiểu đóng góp có thể khiến bạn cảm thấy công việc có ý nghĩa.

Bài viết thuộc loạt giải thích từ khóa trong từ điển Reflective Learnings, giúp bạn hiểu động lực này và đối chiếu với trải nghiệm thực tế trước khi chọn nghề.

Ảnh hưởng là gì trong nhóm động lực nghề nghiệp?

Thuộc nhóm MOTIVATORS, Ảnh hưởng được định nghĩa là mong muốn tác động đến suy nghĩ, quyết định hoặc hành vi của người khác. Điểm cốt lõi nằm ở mong muốn tạo ra sự thay đổi, không nhất thiết ở quyền lực hay mức độ nổi tiếng.

Một nhân viên bán hàng có thể thích giúp khách hiểu sản phẩm để chọn đúng nhu cầu. Một giáo viên thấy thỏa mãn khi học sinh bớt sợ môn toán. Một chuyên viên phân tích muốn số liệu mình tìm ra được dùng để điều chỉnh kế hoạch. Cả ba đều có thể coi trọng ảnh hưởng, dù cách thể hiện rất khác nhau.

Động lực không đồng nghĩa với năng lực. Bạn có thể rất muốn thuyết phục người khác nhưng chưa biết trình bày rõ ràng. Ngược lại, bạn nói chuyện cuốn hút nhưng không muốn công việc ngày nào cũng phải vận động người khác đồng ý.

Nhận diện nhu cầu tạo ảnh hưởng của bạn

Đừng chỉ dựa vào việc mình có thích phát biểu hay không. Người ít nói vẫn có thể tạo tác động bằng một bản đề xuất chặt chẽ, một thiết kế dễ sử dụng hoặc cuộc trao đổi riêng đúng lúc. Hãy nhìn lại những tình huống khiến bạn muốn bỏ thêm công sức.

• Bạn thường quan tâm ý tưởng của mình có được sử dụng hay chỉ được ghi nhận.
• Bạn thấy hào hứng khi giải thích một vấn đề để người khác hiểu và tự quyết định.
• Bạn muốn tham gia bàn bạc, thay vì chỉ nhận đầu việc đã chốt.
• Bạn hay điều chỉnh cách diễn đạt để người nghe dễ tiếp nhận hơn.

Chẳng hạn, khi làm bài tập nhóm ở trường đại học, bạn không nhất thiết muốn làm nhóm trưởng. Nhưng bạn sẵn sàng chuẩn bị ví dụ để thuyết phục nhóm đổi cách khảo sát. Nếu điều khiến bạn vui nhất là phương án được cải thiện, đó có thể là dấu hiệu của động lực này.

Tuy nhiên, nếu bạn chủ yếu khó chịu vì người khác không làm theo mình, hãy xem lại nhu cầu kiểm soát. Tạo tác động lành mạnh vẫn dành chỗ cho phản biện và quyền từ chối.

Đặt động lực vào khung EMBLEM

Một từ khóa chưa đủ để kết luận nghề phù hợp. Khi định hướng nghề nghiệp từ hiểu biết về bản thân, bạn cần đặt động lực bên cạnh bản sắc, thế mạnh, giới hạn, môi trường và lựa chọn nghề.

Bản sắc và động lực: Bạn muốn tác động vì điều gì?

Hãy xác định điều bạn muốn người khác thay đổi và lý do. Bạn muốn khách hàng mua nhiều hơn, học sinh học chủ động hơn hay đồng nghiệp làm việc an toàn hơn? Cùng là thuyết phục, nhưng mỗi mục tiêu gắn với những giá trị khác nhau. Bạn cũng có thể đồng thời cần thu nhập ổn định, quyền tự chủ hoặc sự công nhận.

Thế mạnh và giới hạn: Bạn có gì, chịu được gì?

Những thế mạnh hỗ trợ thường gồm lắng nghe, diễn đạt, lập luận và hiểu nhu cầu của người đối diện. Chuyên môn sâu cũng có sức nặng: kỹ thuật viên giải thích rõ nguyên nhân hỏng máy có thể khiến khách tin tưởng mà không cần nói nhiều.

Ở chiều ngược lại, hãy xem bạn chịu được mức độ từ chối, xung đột và chờ đợi nào. Nếu tranh luận liên tục khiến bạn kiệt sức, công việc tư vấn chuyên môn có thể dễ chịu hơn vai trò đàm phán doanh số hằng ngày.

Môi trường và nghề: Nơi nào cho phép bạn đóng góp?

Chức danh cao chưa chắc tạo được nhiều tác động. Một nhân viên mới trong nhóm cởi mở có thể được thử đề xuất, trong khi quản lý ở nơi mọi quyết định tập trung vào chủ doanh nghiệp lại ít quyền thay đổi. Hãy tìm hiểu cách tổ chức tiếp nhận ý kiến, không chỉ đọc tên vị trí.

Những công việc đáng cân nhắc

Các nhóm nghề dưới đây là điểm bắt đầu để tìm hiểu, không phải danh sách dành riêng cho người có động lực này:

• Giáo dục, đào tạo: Tác động qua việc giúp người học hiểu và hình thành cách làm mới, thường cần kiên nhẫn.
• Bán hàng tư vấn, phát triển kinh doanh: Tác động đến quyết định mua hoặc hợp tác, đi kèm áp lực mục tiêu và khả năng bị từ chối.
• Truyền thông, nội dung: Tác động đến nhận thức của một nhóm công chúng, đòi hỏi hiểu người đọc và kiểm chứng thông tin.
• Quản lý dự án, sản phẩm: Kết nối những bên có ưu tiên khác nhau để thống nhất quyết định, kể cả khi không có quyền ra lệnh.
• Phân tích, tư vấn chuyên môn: Dùng bằng chứng và hiểu biết sâu để hỗ trợ người khác lựa chọn.

Khi đọc tin tuyển dụng, hãy hỏi cụ thể: vị trí này được đề xuất điều gì, ai quyết định cuối cùng, kết quả được đánh giá ra sao? Câu trả lời thường hữu ích hơn lời mô tả “môi trường năng động”.

Thử nghiệm trước khi chọn nghề

Thay vì vội gắn mình với một chức danh, bạn có thể thực hiện một thử nghiệm nhỏ trong hai tuần:

1. Chọn việc thật: Đề xuất cách chia ca ở quán cà phê, hướng dẫn bạn học một nội dung khó hoặc viết bài giải thích cho câu lạc bộ.
2. Chuẩn bị: Tìm hiểu người nghe đang cần gì, thu thập thông tin và trình bày một đề xuất rõ ràng.
3. Quan sát: Ghi lại phản hồi, điều họ còn băn khoăn và thay đổi thực sự diễn ra.
4. Tự đánh giá: Bạn thích quá trình trao đổi hay chỉ thích cảm giác được đồng ý? Bạn có muốn làm lại khi bị từ chối?

Nếu cần rèn cách phản tư và ghi nhận trải nghiệm, bạn có thể tham khảo các tài liệu và công cụ hỗ trợ tự khám phá. Điều quan trọng là dùng ghi chép để kiểm tra nhận định, thay vì chỉ tìm bằng chứng xác nhận điều mình đã tin.

Ảnh hưởng bền vững cần thông tin trung thực, sự tôn trọng và quyền lựa chọn của người khác. Khi tiếp tục xây dựng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp, hãy ưu tiên công việc vừa cho bạn tiếng nói, vừa khiến bạn sẵn lòng chịu trách nhiệm về tác động mình tạo ra.