Reflective self-talk - Độc thoại khi phản tư

Hiểu đơn giản, độc thoại nghĩa là Tuấn tự nói chuyện với chính mình. Không phải chỉ là “suy nghĩ”, hoặc “nói trong đầu”, mà thật sự là “nói chuyện”. Khi lái xe, nếu ai đó không quen biết vô tình nhìn vào xe và thấy Tuấn đang nhép miệng, họ có thể nghĩ Tuấn đang gọi điện thoại, nhưng thực ra Tuấn đang tự trò chuyện với bản thân. Nghe có vẻ hơi kỳ...nên trước giờ cũng ít dám chia sẻ điều này ra ngoài. Nhưng thật tình đây là thói quen cá nhân, và phải thừa nhận rằng thói quen này đã "cứu mạng" Tuấn rất nhiều lần. 

Nó đặc biệt hữu ích khi Tuấn cảm thấy căng thẳng, khi đối mặt với nhiều tình huống không biết phải làm gì, hoặc khi chuẩn bị cho những cuộc hội thoại quan trọng mà bản thân chưa đủ tự tin. Đây như là một "sân khấu" an toàn tập dợt cho nhiều mục đích khác nhau.

Cảm hứng chia sẻ

Lý do Tuấn nhớ đến chủ đề này xuất phát từ việc đi ăn cùng các bạn đồng nghiệp, và vô tình nghe về việc các bạn cũng đôi khi có thói quen tự động viên bản thân, đôi khi là trên đường đến văn phòng, và có vẻ như khiến hành trình đi làm thoải mái hơn hẳn dù có phải đi xa…Tuấn thấy thói quen này thú vị.

Một lý do khác là cách đây 2 hôm, con trai của Tuấn đang học lớp 5 và bạn nhỏ có một thử thách là thuyết trình về một cuốn sách bạn yêu thích trong vòng 3 đến 5 phút bằng tiếng Anh. Ban đầu, Tuấn nghĩ việc này khá dễ dàng với bạn, vì bạn đã được rèn luyện tiếng Anh từ nhỏ và có nền tảng khá tốt so với nhiều bạn. Thời gian gần đây, thói quen nói tiếng Anh của Tuấn và bạn bị giảm sút do nhiều lý do. Bạn vẫn giao tiếp bằng tiếng Anh với bạn bè ở lớp học thêm, nhưng đó chỉ là những cuộc trò chuyện thoải mái, đùa giỡn và pha trộn nhiều thứ, nên rất khó để đánh giá xem kỹ năng của con có thực sự ổn hay không.

Đến lúc bắt tay vào làm bài tập và tiến hành ghi âm, Tuấn thực sự bất ngờ. Phát âm của bạn vẫn tốt, nhưng ngữ điệu lại không tốt. Bạn có xu hướng nói thiếu ngữ điệu. Tuấn tưởng bạn có thể làm tốt hơn. Sau đó, Tuấn mở cho con xem video của một em bé khác trạc tuổi, tên là Cloe thì phải, ở Đà Nẵng, nói tiếng Anh cực kỳ trôi chảy và ngữ điệu cũng rất hay. Bạn con Tuấn xem xong liền nói: "Trời ơi, bạn ấy nói như người ngoài hành tinh vậy, con mà muốn nói vậy thì chắc phải rất nhiều năm." Tuấn đã trấn an và nhắc nhở bạn rằng con hoàn toàn có thể làm được. Phát âm đã tốt, nên chỉ cần nỗ lực thêm một chút để điều chỉnh ngữ điệu thôi.

Hành trình tự học của bản thân

Trải nghiệm đó ngay lập tức gợi lại cho Tuấn kỷ niệm của chính mình vào những ngày đầu bước chân vào đại học. Tiếng Anh của Tuấn lúc đó không hề tốt. Lớp kỹ năng Nghe & Nói đầu tiên (Listening & Speaking 1), điểm tín chỉ đạt đúng điểm 7.

Lúc đó, Tuấn nhận ra mình không thể để tình trạng này tiếp diễn. Tuấn bắt đầu luyện tập nhưng không biết phải làm sao. Rồi Tuấn nhận ra rằng điều mình cần nhất lúc đó là sự trôi chảy, và cách để trôi chảy là phải nói ra thành lời, để miệng mình quen thuộc với việc nói tiếng Anh. Thế là Tuấn bắt đầu nói. Tuấn tận dụng mọi cơ hội để nói, nói về bất cứ điều gì, bất cứ chủ đề nào nảy ra trong đầu. Việc đó thực sự giúp Tuấn phản xạ nhanh hơn.

Nhưng điều hay ho nhất không dừng lại ở sự trôi chảy. Khi đã nói mượt hơn, Tuấn tự nghe thấy giọng của mình và nhận ra có rất nhiều từ mình phát âm nghe rất kỳ. Khi bạn tự lắng nghe chính mình và đối chiếu với những âm thanh chuẩn xác từ bên ngoài, bạn sẽ tự động nhận thức được phát âm của mình đang có vấn đề. Tuấn bắt đầu tự sửa lỗi cho chính mình ngay trong quá trình luyện nói. Kết quả là 6 tháng sau, ở lớp Listening & Speaking 2 với cùng một giáo viên, Tuấn đã đạt điểm tín chỉ 9.1 điểm. Đối với nhiều người đó có thể không phải là điều gì to tát, nhưng với Tuấn, đó là một thành tựu khá tự hào.

Hỗ trợ rất nhiều trong việc quản trị cảm xúc

Việc tự nói chuyện không chỉ giúp Tuấn cải thiện tiếng Anh, mà nó còn là công cụ đắc lực để phản tư, nâng cao năng lực tư duy, giải quyết vấn đề và tạo ra những ý tưởng đột phá. Quan trọng hơn, nó giúp Tuấn quản lý cảm xúc rất tốt.

Tuấn có xu hướng hay lo lắng và suy nghĩ nhiều. Đôi khi, những luồng suy nghĩ cứ cuồn cuộn trong đầu, rất khó kiểm soát. Khi nghĩ ngợi mông lung, Tuấn cảm thấy an toàn, nhưng khi không tìm ra ý tưởng hay giải pháp, Tuấn dễ hoảng. Những lúc như vậy, việc Tuấn cần làm là quay lại với thói quen quen thuộc này.

Không gian tuyệt vời nhất với Tuấn là khi đạp xe đạp, hoặc tốt hơn vẫn là lúc lái xe. Sự yên tĩnh, cảm giác cầm vô lăng, việc ngắm nhìn bầu trời và cảnh quan phía trước trôi qua kính xe luôn mang lại một cảm giác rất dễ chịu. Bạn tự nói chuyện với chính mình, và càng nói, ý tưởng càng tuôn trào.

Đôi khi, khi suy nghĩ thông thường, những ý tưởng bị kẹt lại trong đầu. Mặc dù cảm thấy hình như có một cái gì đó đúng đúng, đúng hướng rồi nhưng vẫn không thể chuyển thành một giải pháp cụ thể. Kiểu giống như có ví dụ, con khỉ thò tay vào một cái ấm thì được, nhưng khi bàn tay co lại, giữ một vật bên trong, thì không thể lôi vật đó ra ngoài được.

Nên việc suy nghĩ, Tuấn cũng hay dùng từ “train of thought”, mô tả dòng suy nghĩ như một đoàn tàu. Chỉ khi toa tàu đầu tiên lăn bánh ra ngoài, toa thứ hai, thứ ba, rồi thứ tư mới tiếp tục xuất hiện. Nếu bạn nắm bắt và làm rõ được ý tưởng đầu tiên, suy nghĩ thứ hai sẽ tự động kết nối, làm bàn đạp cho suy nghĩ thứ ba, thứ tư. Rất nhiều khi, những ý tưởng tuyệt vời nhất của chúng ta không nằm ở ý tưởng thứ nhất hay thứ hai, mà nó nằm ở toa thứ năm, thứ sáu, hoặc thứ tám. Nếu chúng ta chỉ nghĩ trong đầu và dừng lại ở ý tưởng đầu tiên, chúng ta sẽ vĩnh viễn bỏ lỡ những ý tưởng xuất sắc phía sau. Chúng ta cần phải nói ra để chuyến tàu tư duy được lăn bánh trọn vẹn.

Sức mạnh của việc kích hoạt nhiều giác quan

Khi chúng ta giữ mọi thứ trong đầu, chúng ta đang chiếm dụng một không gian tâm trí rất hạn hẹp. Nhiều người thích dùng bút và giấy để ghi chép, dùng công cụ bên ngoài để lưu trữ và sắp xếp ý tưởng. Điều đó rất tốt. Nhưng khi bạn kết hợp việc tự nói ra thành lời, bạn đang tận dụng thêm nhiều giác quan khác để hỗ trợ mình. Bạn dùng miệng để diễn đạt, và dùng tai để lắng nghe chính những gì mình đang nói. Việc kích hoạt nhiều giác quan cùng lúc khiến quá trình tư duy trở nên thú vị và dễ dàng hơn. Sau đó, nếu bạn muốn dùng giấy bút để đúc kết lại, mọi thứ cũng sẽ rõ ràng hơn rất nhiều.

Công cụ hiện đại hỗ trợ phản tư

Hai mươi năm trước, thế hệ của Tuấn không có nhiều công cụ hỗ trợ như giờ. Tuấn nhớ những lúc đạp xe ngoài đường, Tuấn phải đeo khẩu trang che kín miệng rồi lẩm bẩm tự nói chuyện một mình để không ai nhận ra sự kỳ quặc. Đối với Tuấn, cách đó hiệu quả, nhưng nhiều ý tưởng sau đó cũng mất đi.

Nhưng bây giờ, chúng ta có vô số công cụ và ứng dụng tuyệt vời. Tuấn rất thích lái xe và trong lúc lái, Tuấn bật các ứng dụng ghi âm và tự động chuyển giọng nói thành văn bản. Trước đây, Tuấn phải mất hàng giờ chỉ để viết một nội dung nào đó mà Tuấn cần ghi nhớ, nhưng bây giờ, Tuấn suy nghĩ và nói về nó khi lái xe, lưu lại, và sau đó, chỉ mất vài phút để chuyển thành một tóm tắt ngắn để lưu vào kho kiến thức cá nhân để làm tài liệu đối chiếu về sau, hoặc chia sẻ cho những ai cần.

Bắt đầu Reflective Self-talk như thế nào?

Điều quan trọng nhất là bạn phải nói ra thành lời. Việc nói ra giúp bạn tự nghe được giọng mình, tự điều chỉnh và tìm ra ý tưởng mới giống như đang trò chuyện với một đối tác.

Tuấn không tự đặt ra một chủ đề quá cứng nhắc hay ép mình phải nói theo cấu trúc nào. Thường thì Tuấn cứ để tâm trí mình đi lang thang một chút.

Đầu tiên, bạn có thể bắt đầu bằng một Từ khóa (Keyword). Nếu bạn chưa quen phản tư sâu, hãy chọn một từ khóa bất kỳ, ví dụ như chính cụm từ "Reflective Self-talk" này. Hãy tự hỏi: Mình thích điều gì ở nó? Mình không thích điều gì? Nó hữu ích ở đâu? Có điểm gì kỳ quặc không? Việc đặt hàng loạt câu hỏi xoay quanh một từ khóa nhỏ sẽ tự động mở ra rất nhiều luồng suy nghĩ giá trị.

Thứ hai, bạn có thể dùng các câu hỏi dẫn dắt (5W1H). Nếu hôm nay Tuấn có một cuộc hội thoại khó nhằn với ai đó, Tuấn sẽ tự hỏi: Chúng ta sẽ làm chuyện này như thế nào? Thông điệp cốt lõi là gì? Ai, Cái gì, Khi nào, Tại sao? Khung câu hỏi này giúp tư duy trở nên có cấu trúc rõ ràng.

Thứ ba, dùng nó để chắt lọc thông tin. Mỗi ngày chúng ta tiếp nhận quá nhiều thứ từ thế giới bên ngoài. Khi đọc hay nghe được một điều gì đó, Tuấn sẽ tự nói: Phản tư của mình về việc này là gì? Có điểm nào hay, điểm nào dở? Bước tự nói này chính là cách để chúng ta chính thức sàng lọc thông tin: vứt bỏ những thứ không quan trọng và giữ lại những tri thức thực sự cốt lõi cho bản thân.

Cuối cùng, độc thoại phản tư là một cách tuyệt vời để giả lập tình huống. Hãy tưởng tượng bạn đang nói chuyện với người mà bạn sắp phải đối mặt trong một cuộc họp căng thẳng. Việc tập dượt trước sẽ giúp bạn khi bước vào thực tế cảm thấy nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Nó cải thiện năng lực lãnh đạo, tăng hiệu suất làm việc và giải phóng một lượng lớn không gian tâm trí để bạn tiếp nhận những điều quan trọng hơn.

Đôi khi, những khoảnh khắc tự thoại ngắn ngủi nhưng chất lượng lại chính là nền móng thiết lập nên những tiêu chuẩn và thành tựu tuyệt vời trong tương lai. Hãy bắt đầu bằng một từ khóa, thử độc thoại phản tư, lưu giữ những điều giá trị và chia sẻ nếu bạn thấy nó ý nghĩa nhé.